f  t  in  l  y

Αυτοδιοικητικές Ψηφιακές Διαδρομές: Το e-περιοδικό του ΙΤΑ και της ΚΕΔΕ

Α. Εισαγωγή

Στην σημερινή περίπλοκη οικονομική πραγματικότητα, η Τοπική Αυτοδιοίκηση αντιμετωπίζει  μεγάλες προκλήσεις σε ένα δυναμικό και αβέβαιο περιβάλλον, όπου οι τοπικοί προϋπολογισμοί μπορεί εύκολα να αποσταθεροποιηθούν. Η επιλογή του θέματος της μελέτης είναι ιδιαίτερα επίκαιρη, καθώς η Τοπική Αυτοδιοίκηση οφείλει να κάνει την βέλτιστη αξιοποίηση των πόρων της. Τα ακίνητα της Τοπικής Αυτοδιοίκησης, και ιδιαίτερα τα εμπορικά αξιοποιήσιμα θα μπορούσαν να συμβάλουν στην οικονομική ανάπτυξη, στην αναβάθμιση του αστικού περιβάλλοντος αλλά και να ενισχύσουν και τα έσοδα των Δήμων.

Συνεπώς οι στόχοι και οι προτεραιότητες κάθε δημοτικής αρχής για την Ακίνητη Περιουσία  της οφείλουν να  είναι :

  • Δημιουργία σταθερής βάσης εσόδων / επαύξηση της οικονομικής αξίας της περιουσίας της.
  • Διαφάνεια, Πληροφόρηση, Λογοδοσία και Πλαίσιο Αναφοράς.
  • Διασφάλιση Κοινωνικής Ανταποδοτικότητας
  • Βελτίωση Περιβαλλοντικού Αποτυπώματος / Βελτιστοποίηση Διαδικασιών και Διαχείρισης Πόρων.

Β. Το Πρόβλημα

Στα όρια ενός δημοτικού διαμερίσματος, οι Δήμοι συνήθως αποτελούν τον μεγαλύτερο ιδιοκτήτη, χωρίς να συμβαίνει το ίδιο και  από την πλευρά των εσόδων. Επομένως η αποτελεσματική διαχείριση της ακίνητης περιουσίας αποτελεί μια ενδιαφέρουσα πρόκληση από διοικητική και πολιτική σκοπιά, καθώς θα μπορούσαν να προκύπτουν έσοδα για τις κοινωνίες (πρόσοδοι), για την άσκηση καλύτερης κοινωνικής πολιτικής,  καθώς και δημιουργία θέσεων απασχόλησης. Και βεβαίως θα οδηγήσει στην αναβάθμιση της ποιότητας ζωής των κατοίκων της.

Οι D. Detter και S. Folster στο βιβλίο τους με τίτλο «Δημόσιος Πλούτος των Κρατών» υποστηρίζουν ότι «η σωστή διαχείριση του δημόσιου πλούτου θα μπορούσε να αποφέρει στα κράτη πρόσθετα έσοδα 3% στο ΑΕΠ». Αυτή η πρόκληση ισχύει και για την Τοπική Αυτοδιοίκηση. Σε επίπεδο κράτους, η Εταιρεία Ακινήτων Δημοσίου (ΕΤΑΔ), τα Πανεπιστήμια, το ΤΑΙΠΕΔ, έχουν αρχίσει και πραγματοποιούν σημαντικά βήματα  προόδου Στρατηγικής Αξιοποίησης των ακινήτων  τους και αξιοποίησης του χαρτοφυλακίου τους. Αντίθετα στην Τοπική Αυτοδιοίκηση η αξιοποίηση είναι ακόμη σε πρώιμο στάδιο και γίνεται αποσπασματικά από τον κάθε δήμο. Σε πρόσφατη μελέτη του διαΝΕΟσις (Ιανουάριος 2021)  υπολογίζει μόλις στο 1,03% την τρέχουσα συνεισφορά των προσόδων από ακίνητη περιουσία στα Συνολικά Έσοδα της Πρωτοβάθμιας Τοπικής Αυτοδιοίκησης.

Το 80% των Δήμων δεν γνωρίζει με ακρίβεια  την περιουσία του Δήμου, μια σειρά ακίνητα παραμένουν αναξιοποίητα σε βάθος ετών, τα τρέχοντα έσοδα είναι πολύ περιορισμένα, και ο Δήμος επιβαρύνεται με όλα τα πάγια και λειτουργικά έξοδα καθώς και το κόστος συντήρησης των ακινήτων αυτών.

 

Γ. Η Τρέχουσα Κατάσταση

Σήμερα, οι δημοτικές αρχές καλούνται να αξιοποιήσουν από τις πλεονασματικές ιδιοκτησίες του Δήμου, εκείνες που είναι οι πιο εμπορικά αξιοποιήσιμες (Commercial Assets) και μπορούν να φέρουν έσοδα από την αγορά. Δηλαδή να  επιδιώξουν συνεργασίες στον τουρισμό, στην κυκλική οικονομία, στην ανάπτυξη  εμπορικών και θεματικών πάρκων, των θαλάσσιων και υπόγειων κοιτασμάτων τους, πάντα με περιβαλλοντολογική συνείδηση. 

Το κράτος έχει προχωρήσει μέχρι σήμερα στις εξής πρωτοβουλίες  :

  • Με το πρόγραμμα «Κλεισθένης» οι Δήμοι, οι Περιφέρειες και τα ΝΠΔΔ προχωρούν υποχρεωτικά σε μια ηλεκτρονική καταγραφή της Ακίνητης Περιουσίας των ΟΤΑ και Νομικών Προσώπων Δημοσίου Δικαίου, για την δημιουργία ενός πλήρους ηλεκτρονικού μητρώου ακινήτων.
  • Πρόσφατα με το πρόγραμμα «Αντώνης Τρίτσης» το Υπουργείο Εσωτερικών χρηματοδοτεί δράσεις για την αξιοποίηση των ακινήτων των Δήμων .
  • Η πρόοδος και η ολοκλήρωση του Ηλεκτρονικού Κτηματολογίου θα βοηθήσει σημαντικά στην καλύτερη αξιοποίηση της ακίνητης περιουσίας των δήμων, αφού θα περιλαμβάνει συγκέντρωση οποιασδήποτε πληροφορίας, αφορά την περιουσία Ιδιωτών ή Δημοσίου. Σε αυτή την περίπτωση, οι Δήμοι θα μπορέσουν να επικεντρωθούν μόνο στην διαχείριση και αξιοποίησης της περιουσίας τους.

Η έννοια  της Διαχείρισης Περιουσίας σε επίπεδο Τοπικής Αυτοδιοίκησης περιλαμβάνει τις ακόλουθες διαδικασίες, οι οποίες του προσδίδουν επιπλέον εμπορευσιμότητα:

Οργάνωση και Εξορθολογισμός Χαρτοφυλακίου ακινήτων

  • Καταγραφή και καταχώριση ακινήτων σε ηλεκτρονική βάση δεδομένων.
  • Δημιουργία ενός Γεωγραφικού Συστήματος Πληροφοριών (GIS), που θα παρέχει άμεση και ολοκληρωμένη εικόνα της γεωγραφικής θέσης των δημοτικών ακινήτων.
  • Αξιολόγηση των ακινήτων του υφισταμένου χαρτοφυλακίου.
  • Κατηγοριοποίηση ακινήτων με γνώμονα διάφορες παραμέτρους (π.χ. δυνατότητες ανάπτυξης, μέγεθος, αξία κλπ.).

Αξιοποίηση χαρτοφυλακίου – Αξιολόγηση επενδύσεων σε ακίνητα

  • Παροχή υποστήριξης για τον καθορισμό του βέλτιστου ιδιοκτησιακού σχήματος.
  • Διενέργεια ερευνών αγοράς ακινήτων.
  • Χρηματοοικονομική και ποιοτική αξιολόγηση ακινήτων.
  • Χρηματοοικονομικές μελέτες για τη βέλτιστη αξιοποίηση των ακινήτων προς ανάπτυξη
  • Παροχή υποστήριξης κατά τη διάρκεια της υλοποίησης της επένδυσης αλλά και μετά την ολοκλήρωσή της.

Υποστήριξη για τη σύσταση και λειτουργία Δημοτικής Α.Ε. αξιοποίησης ακίνητης περιουσίας

  • Διαδικασία σύστασης της Α.Ε. (εγκρίσεις, καταστατικό, κανονισμοί λειτουργίας, αναθέσεων κλπ.).
  • Νομικός έλεγχος υφισταμένων ακινήτων και νομική υποστήριξη για την απόκτηση νέων ακινήτων.
  • Ενημέρωση και υποστήριξη επί φορολογικών θεμάτων.

Διαχείριση ακινήτων (property management)

  • Παρακολούθηση μισθώσεων.
  • Παρακολούθηση ασφαλιστηρίων συμβάσεων.
  • Προγραμματισμός και παρακολούθηση τακτικής και έκτακτης συντήρησης.

Υποστήριξη Συμπράξεων ΟΤΑ με τον Ιδιωτικό Τομέα (Σ.Δ.Ι.Τ)

  • Υποστήριξη σε όλα τα στάδια της προσυμβατικής διαδικασίας (προκαταρκτικές μελέτες, μελέτες σκοπιμότητας/βιωσιμότητας, έρευνα αγοράς και αναζήτηση υποψήφιων επενδυτών, επιλογή συγκεκριμένου τύπου σύμπραξης, ένταξη σε συγχρηματοδοτούμενα προγράμματα, υπαγωγή στον Ν. 3389/2005 (Σ.Δ.Ι.Τ), σύνταξη προκήρυξης, υποστήριξη δημοπράτησης, επιλογής αναδόχου, ανάθεσης, κατάρτισης σύμβασης).

Δ. H πρόταση

Στο πλαίσιο αυτό η ΚΕΔΕ είναι απαραίτητο να δημιουργήσει ένα ψηφιακό περιβάλλον για την καλύτερη αξιοποίηση της περιουσίας των Δήμων, που υποστηρίζει όλους τους εμπλεκόμενους, δηλαδή στο προσωπικό των δήμων, στους αιρετούς, στους υποψήφιους  επενδυτές (ιδιώτες και θεσμικούς). Είναι βέβαιο ότι με κάποια σύγχρονα εργαλεία οι Δήμοι θα μπορέσουν να αυξήσουν σημαντικά τα έσοδα τους, με μόχλευση ιδιωτικών πόρων σε αναπτυξιακά έργα που θα έχει πολλαπλασιαστικά οφέλη για τις τοπικές κοινωνίες.

Βάσει των παραπάνω, η προτεινόμενη μελέτη έχει ως στόχο τη σχεδίαση μιας Ψηφιακής Πλατφόρμας Αξιοποίησης της Ακίνητης Περιουσίας των Δήμων. Στα πλαίσια της μελέτης:

  • Θα εξεταστούν οι βέλτιστες πρακτικές που υπάρχουν σε αντίστοιχα συστήματα ανά τον κόσμο και θα καταγραφεί η τρέχουσα κατάσταση στο Ελληνικό και το Διεθνή χώρο επιτυχημένων συνεργασιών (success stories) και των διεθνών τάσεων.
  • Θα πραγματοποιηθεί ενδελεχής ανάλυση αναγκών που πρέπει να καλύπτει η ψηφιακή πλατφόρμα ώστε εξυπηρετεί πλήρως όλους τους ενδιαφερόμενους.
  • Θα παρουσιαστούν οι προδιαγραφές λειτουργίας της Ψηφιακής Πλατφόρμας, ώστε αυτή να εξυπηρετεί όλες τις φάσεις της αξιοποίησης της περιουσίας.

Χαρακτηριστικά της προτεινόμενης Ψηφιακής Πλατφόρμας θα είναι:

  • Κεντροποιημένη λειτουργία, μέσω της οποία η Ψηφιακή Πλατφόρμα παρέχετε σε  όλους Δήμους της Ελλάδος. Μέσω αυτού  του μοντέλου λειτουργίας, η διάθεση των υπηρεσιών και η συντήρηση πραγματοποιείτε σε ένα σημείο, ενώ η χρήση γίνεται κατανεμημένα από τις επιμέρους οργανικές μονάδες των Δήμων, εξοικονομώντας σημαντικούς πόρους. Αυτό θα οδηγήσει επίσης στην μεγαλύτερη διαφάνεια, λογοδοσία και  αξιοπιστία του συστήματος.
  • Υιοθέτηση καινοτόμων εφαρμογών PropTech (Property Technology -  Τεχνολογία Ακινήτων) και Real Εstate FinTech  (Financial Technology, Χρηματοοικονομική Τεχνολογία Ακινήτων) που θα αποτελούν μοχλό προώθησης και αξιοποίησης  των ακινήτων. Στη εικόνα 1, φαίνεται η συσχέτιση των παραπάνω τεχνολογιών, οι οποίες αποτελούν τις καινοτομίες που επιφέρει μέσω του ψηφιακού μετασχηματισμού η Τέταρτη Βιομηχανική Επανάσταση στο τομέα της Αξιοποίησης Ακινήτων.

Εικόνα 1: Συσχέτιση PropTech και Real Εstate FinTech 
 (Baum, A.: PropTech 3.0: The future of Real Estate, University of Oxford, 2017)

  • Χρήση εργαλείων Τεχνητής Νοημοσύνης  που θα διευκολύνει, μεταξύ άλλων, τη σύνδεση της προσφοράς με την ζήτηση ώστε να επιτυγχάνεται η καλύτερη  αξιοποίηση  των ακινήτων. Τέτοια εργαλεία μπορούν να χρησιμοποιηθούν για την έξυπνη σύνδεση προσφοράς και ζήτησης, για την καλύτερη αξιολόγηση προσφορών, κ.α.
  • Χρήση μεθόδων Μηχανικής Μάθησης, ώστε το σύστημα να μαθαίνει από τα δεδομένα που κατέχει και να βελτιώνει την εξυπηρέτηση προς τους χρήστες του.
  • Η δυνατότητα χρήσης τεχνολογιών Εικονικής/Επαυξημένης Πραγματικότητας για τη προβολή των ακινήτων, καθώς και τεχνολογιών Blockchain στη φάση σύναψης συμφωνιών (π.χ. έξυπνα συμβόλαια).
  • Ανάλυση και Οπτικοποίηση δεδομένων. Η ψηφιακή καταγραφή των δεδομένων από τη πλατφόρμα θα κάνει δυνατή την ανάλυση και οπτικοποίηση των στοιχείων αυτών π.χ. ανά θεματική ενότητα, γεωγραφική περιοχή, με αντικειμενικά και μετρήσιμα κριτήρια (δείκτες απόδοσης ΚΡΙs).
  • Προσωποποιημένη πληροφόρηση κάθε χρήστη. Κάθε χρήστης θα μπορεί να έχει το δικό του κωδικό πρόσβασης και το δικό του περιβάλλον χρήσης, συνοδευόμενο με τα εργαλεία και τα ακίνητα που τον ενδιαφέρουν.
  • Χρήση τεχνολογιών Υπολογιστικού Νέφους (Cloud Computing) για την αποθήκευση, διαχείριση και επεξεργασία των δεδομένων της πλατφόρμας. Πιθανή χρήση του Ενιαίου Κυβερνητικού Νέφους (G-Cloud) του Υπουργείου Ψηφιακής Διακυβέρνησης.
  • Χρήση εργαλείων Μάρκετινγκ και  Place Branding και για την ανάδειξη του  τόπου που βρίσκονται τa ακίνητα και την δημιουργία πολλαπλασιαστικών δράσεων και ευκαιριών για την ευρύτερη γεωγραφική περιοχή.
  • Υποστήριξη νέων επιχειρηματικών μοντέλων π.χ. ΟικονομίαςΔιαμοιρασμού (Shared Economy).
  • Λειτουργία Help Desk προς όλη την επενδυτική κοινότητα και τους ενδιαφερόμενους, παρέχοντας γενικότερες πληροφορίες καθώς και ειδικότερες πληροφορίες σχετικά με διαγωνισμούς. Μέσω αυτού, θα μπορεί ο κάθε ενδιαφερόμενος να αντλήσει όλη την απαραίτητη πληροφόρηση για το νομοθετικό, πολεοδομικό, κανονιστικό πλαίσιο, και τα χρηματοδοτικά εργαλεία.
  • Αυτοματοποίηση των διαδικασιών ωρίμανσης των ακινήτων και η ενίσχυση της διαφάνειας, αξιοποιώντας τις δυνατότητες που προσφέρει η τεχνολογία.
  • Προώθηση συνεργασίας με εμπειρογνώμονες (μηχανικούς, νομικούς, μεσίτες, χρηματοοικονομικούς συμβούλους) του χώρου του real estate ώστε να δημιουργηθούν συνέργειες (synergies). Αυτό θα φανεί ιδιαίτερα χρήσιμο σε περιπτώσεις ακινήτων που βρίσκονται στη διαδικασία της ωρίμανσης και δεν μπορούν ακόμη να αξιοποιηθούν άμεσα.

H Στρατηγική αξιοποίηση των δημοτικών ακινήτων χρειάζεται ένα δυνατό restart προκειμένου να συμβάλει ώστε οι Δήμοι να αποκτήσουν την οικονομική αυτοδυναμία τους. Με το πέρας τη μελέτης, η ΚΕΔΕ θα έχει μια ολοκληρωμένη σχεδίαση της Ψηφιακής Πλατφόρμας Αξιοποίησης της Ακίνητης Περιουσίας των Δήμων. Θα απομένει η χρηματοδότηση της υλοποίησης της πλατφόρμας η οποία θα μπορούσε να προέλθει από κάποιο πρόγραμμα ΕΣΠΑ  ή αντίστοιχο πρόγραμμα του Υπουργείου Εσωτερικών.

 

Άγγελος Καραγιάννης

Οικονομολόγος

ΜΑ in Financial Economics - ΜΒΑ

Αυτή η διεύθυνση ηλεκτρονικού ταχυδρομείου προστατεύεται από τους αυτοματισμούς αποστολέων ανεπιθύμητων μηνυμάτων. Χρειάζεται να ενεργοποιήσετε τη JavaScript για να μπορέσετε να τη δείτε.

Αθανάσιος Τσαδήρας

Αναπληρωτής Καθηγητής
Οικονομικών Εφαρμογών Πληροφορικής

Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης

Αυτή η διεύθυνση ηλεκτρονικού ταχυδρομείου προστατεύεται από τους αυτοματισμούς αποστολέων ανεπιθύμητων μηνυμάτων. Χρειάζεται να ενεργοποιήσετε τη JavaScript για να μπορέσετε να τη δείτε.

Ερευνώντας στο localit.gr με την επιλογή place branding (‘απόδοση ταυτότητας τόπου’) εντοπίζουμε τουλάχιστον 10 σχετικά άρθρα από το 2012 μέχρι σήμερα. Μάλλον λίγη είναι η σημασία που δίνουμε στην έννοια και το περιεχόμενό της. Υπάρχουν προσπάθειες ευαισθητοποίησης κυρίως των αιρετών, αλλά και των στελεχών των ΟΤΑ. Οι Δέφνερ και Καραχάλης (2012) εντόπισαν ως σημαντικό ανασταλτικό παράγοντα το γεγονός ότι μέχρι τότε τέτοιες στρατηγικές “…  δεν αποτελούν προτεραιότητα των ελληνικών πόλεων και επομένως δεν εκπονούνται σχετικές μελέτες”. Μια τάση αισιοδοξίας διακατείχε τους συγγραφείς καθώς εκτιμούσαν για το μέλλον ότι “το αυξανόμενο ενδιαφέρον των δήμων και των τοπικών φορέων και η ανάγκη για επιστημονική τεκμηρίωση αναμένεται να δημιουργήσουν νέα δεδομένα.” Παρά το γεγονός ότι το Τμήμα Μηχανικών Χωροταξίας, Πολεοδομίας και Περιφερειακής Ανάπτυξης (ΤΜΧΠΠΑ) του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας διοργάνωσε 2 επιτυχημένα πανελλήνια συνέδρια (Βόλος 2012, Λάρισα 2017) και το 2019 φιλοξένησε το 4ο Διεθνές Συνέδριο της International Place Branding Association (IPBA), το πρόβλημα ουσιαστικά εξακολουθεί να παραμένει.

Το πρόβλημα

Στο τρίγωνο με τους αιρετούς από τη μια πλευρά, τον υπηρεσιακό μηχανισμό και τους εξωτερικούς συνεργάτες – μελετητές από την άλλη και τους κατοίκους - πολίτες στην tρίτη δεν καταφέραμε να βρούμε την ισορροπία εκείνη που θα έδινε την αναλογούσα προτεραιότητα στην ταυτότητα του τόπου (Δήμου). Αδυνατούμε να ιεραρχήσουμε ως σημαντικά για τους Δήμους ζητήματα όπως τον περιφερειακό και τον διεθνή χωρικό ανταγωνισμό, την αναγκαιότητα να παρουσιάσει ο Δήμος, αρχικά στους πολίτες, το όραμά του και τις κατευθύνσεις για το πώς φαντάζεται τον εαυτό του στο μέλλον, τη σημαντικότητα ανάπτυξης συνεργασιών και διαβουλεύσεων με όλα τα ενδιαφερόμενα μέρη για την τοπική ανάπτυξη, την εναλλακτική εκδοχή για επίλυση χρόνιων λειτουργικών προβλημάτων στο Δήμο και κυρίως να χρησιμοποιηθούν εργαλεία διαχειριστικά εργαλεία που να συνδέουν την προβολή των προσδοκιών των κατοίκων και των επισκεπτών της περιοχής με την πραγματικότητα (Ashworth κ.ά., 2015). 

Ως βασικό συμπέρασμα από τα παραπάνω θα πρέπει να κρατήσουμε ότι το branding του τόπου δεν είναι κάτι μονοσήμαντο. Η, εκ των πραγμάτων, ύπαρξη διαφορετικών συμφερόντων και, κατ’ επέκταση, οπτικών για την προσέγγισή του οφείλει να μας οδηγεί σε μια πολυδιάστατη ανάλυση, ανάγνωση, σχεδιασμό και διαχείρισή του. Παρά το γεγονός αυτό όμως θα πρέπει να αποφασιστεί εξ’ αρχής ποια θα είναι η βασική στρατηγική ή το μείγμα των στρατηγικών που θα πρέπει να υιοθετήσει ο Δήμος. Καθώς από τη φύση του η εκπόνηση του Στρατηγικού Σχεδίου για την Ταυτότητα του Δήμου, σε οποιοδήποτε χωρικό επίπεδο  και αν αναφέρεται, δεν είναι παρά ένα έργο (ενώ μετά από την αποδοχή του η εφαρμογή του είναι ένα πρόγραμμα) θα πρέπει από την αρχή να υιοθετήσουμε επιτυχημένες πρακτικές της διοίκησης έργων και προγραμμάτων. Η κατάσταση που περιγράψαμε είναι εμφανώς προβληματική, διότι δεν επιτρέπει τη σχεδιασμένη δημιουργία, προώθηση και κυρίως απόλαυση της εμπειρίας να ζεις ή να επισκέπτεσαι το συγκεκριμένο τόπο.

Μια πιθανή λύση

Κάθε Δήμος είναι, από το ρόλο του, ταγμένος να βελτιώνει την ποιότητα ζωής στο πλαίσιο των αρμοδιοτήτων του, έτσι ώστε να παραμένει ή να καθίσταται ανθρώπινος για τους κατοίκους, ελκυστικός για τους επισκέπτες αλλά και για ανοικτός για την αξιοποίηση της επιχειρηματικότητας. Σε θέματα επιλογής στρατηγικής (ή μείγματος στρατηγικών), η εμπειρία από την Νορβηγία, μια τελείως διαφορετική από μας χώρα, έδειξε ότι οι Δήμοι της χώρας συνήθως επιλέγουν ως στρατηγική (ή ως μείγμα στρατηγικών) είτε την προώθηση του τόπου ως προορισμού (τουρισμός), είτε την οργανωσιακή αλλαγή (του ίδιου του Δήμου), είτε την εμβάθυνση της Δημοκρατίας (στη λειτουργία του Δήμου και ως μηχανισμού και ως κοινωνικού συνόλου) (Wæraas κ.ά., 2015). Είναι ταιριαστό το προηγούμενο σχήμα στη δική μας περίπτωση;

Κανείς δεν μπορεί να απαντήσει άμεσα θετικά ή αρνητικά. Θα πρέπει να προηγηθεί μια έρευνα στο σύνολο των Δήμων της χώρας για να διερευνηθεί (α) αν βλέπουμε την αναγκαιότητα διαμόρφωσης και προώθησης της εικόνας τους και (β) σε θετική προσέγγιση ποια ή ποιες στρατηγικής προκρίνουν. Αν απαντηθεί το παραπάνω, σημαντικό είναι να βάλουμε κάποια όρια στο τι είναι και στο τι δεν είναι τελικά ένα Στρατηγικό Σχέδιο για την Ταυτότητα του Δήμου. Θα δανειστούμε από μια πρόσφατη συνέντευξη του Martin Boisen (2019) ότι “… ενώ η προώθηση και το μάρκετινγκ ενδιαφέρονται περισσότερο για το «πώς» και το «τι» - το branding (η επωνυμία) είναι, ή (θα) πρέπει να είναι, για το «γιατί».”

Στη λογική αυτή, λοιπόν, πρέπει να είναι ξεκάθαρο ότι μια στρατηγική branding του τόπου σίγουρα δεν ταυτίζεται με τη διαφήμιση ή την πώληση, καθώς, όπως σημειώνουν οι Δέφνερ και Καραχάλης (2012), “ ο χώρος δεν λειτουργεί ως «προϊόν»”. Στην πράξη η δημιουργία και η υποστήριξη της ταυτότητας για έναν Δήμο δεν είναι παρά ο Στρατηγικός του Σχεδιασμός εμπλουτισμένος στην κατεύθυνση επινόησης, δημιουργίας και αξιοποίησης παλαιότερων και σύγχρονων επικοινωνιακών μεθόδων και εργαλείων έτσι ώστε ο Δήμος να ενισχύσει την εικόνα και τη φήμη του με στόχο αφενός την προσέλκυση επισκεπτών, επενδύσεων, νέων κατοίκων και, αφετέρου, να αναπτύξει στους ήδη κατοίκους του αισθήματα ταύτισης και γνήσιας υπερηφάνειας για τον τόπο τους. Υπό το πρίσμα των τρεχουσών, και επί σειρά ετών δυσμενών, κοινωνικών και οικονομικών συνθηκών στη χώρα η σημασία, και κυρίως η ορθολογική εργαλειοποίηση  του αντικειμένου φαντάζει προφανής.

Ένα τελευταίο, αλλά όχι λιγότερο σημαντικό, ερώτημα είναι γιατί είναι σκόπιμο να το κάνουμε; Γιατί θα πρέπει, και μάλιστα σε περίοδο με οικονομική στενότητα, ένας Δήμος να επενδύσει στην ταυτότητά του; Αν και το κόστος της επένδυσης δεν είναι ιδιαίτερα υψηλό, τουλάχιστον στο επίπεδο της εκπόνησης, η αλήθεια είναι ότι στη φάση της εφαρμογής απαιτεί οικονομικούς και ανθρώπινους πόρους. Πρακτικά, στο επίπεδο της πολιτικής, το ερώτημα αυτό μεταφράζεται στο γιατί θα πρέπει να ανέβει πολύ ψηλά, στην ιεραρχία της πολιτικής ατζέντας των Δήμων, το ζήτημα της ανάδειξης της ταυτότητάς τους.

Συμπερασματικά

Έχοντας δει από κοντά την μακροχρόνια εφαρμογή μια στρατηγικής για την ταυτότητα του τόπου σε έναν Δήμο, πρωτεύουσα Περιφέρειας στην Πολωνία (https://www.szczecin.eu/en) που το 2005 πήραν την απόφαση και από το 2007 εφαρμόζουν πιστά τη στρατηγική για την ταυτότητά τους τα οφέλη είναι ορατά. Για παράδειγμα, είναι η χρήση του Συστήματος Οπτικής Ταυτοποίησης, συμπεριλαμβανομένων των δημόσιων συγκοινωνιών και του οπτικά, αρχιτεκτονικά και δομικά συνεπούς προς τη ταυτότητα, Συστήματος Πληροφοριών Πόλης. Σε μια σειρά επισκέψεων κατά την τελευταία δεκαετία είδαμε την υλοποίηση του οράματος του Δήμου μέσα από πολυάριθμα επενδυτικά έργα, την αναζωογόνηση περιοχών του Δήμου που κάνουν την πόλη φιλικότερη προς το περιβάλλον (για παράδειγμα διαχείριση αποβλήτων), στον άνθρωπο (βελτίωση προσβασιμότητας) κ.λπ. Ελπίζουμε το κείμενο να αποτελέσει μια αφορμή να ανοίξει συντεταγμένα η συζήτηση για το branding των Δήμων μας, το οποίο τελικά δεν είναι ιδιαίτερα ακριβό, λαμβάνοντας υπόψη ότι μπορεί να αποφέρει πόρους για τους Δήμους καθώς έχει και οικονομικό αντικείμενο.

 

Συρακούλης Κλεάνθης

Αναπληρωτής  Καθηγητής με γνωστικό αντικείμενο “Ποσοτικές Μέθοδοι στη Διαχείριση Αναπτυξιακών Έργων” τμ Διοίκησης Επιχειρήσεων, Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας.

 

 

 

Αναφορές

Δέφνερ, Α. και Ν. Καραχάλης (2012) Στρατηγικές Μάρκετινγκ και Branding Πόλεων: Επίκαιρη τάση ή αναγκαιότητα; 28.03.2012 (https://www.localit.gr/site/archives/6910)

Ashworth G.J., Kavaratzis M., Warnaby G. (2015) The Need to Rethink Place Branding. In: Kavaratzis M., Warnaby G., Ashworth G. (eds) Rethinking Place Branding. Springer, Cham. https://doi.org/10.1007/978-3-319-12424-7_1

Boisen, M (2019) The future of place branding and place marketing (11.04.2019) Συνέντευξη στο marketinggreece [Διαθέσιμο https://www.marketinggreece.com/en/blog-en/future-of-place-branding-and-place-marketing]

Wæraas, A., Bjørnå, H. and Moldenæs, T. (2015) ‘Place, Organization, Democracy: Three strategies for municipal branding’, Public Management Review, 17(9), 1282-1304.

 

 

 

  1. Εισαγωγή: Τι είναι και που στοχεύει η Ψηφιακή Διακυβέρνηση

Ηλεκτρονική ή Ψηφιακή Διακυβέρνηση ονομάζουμε το κοινωνικό φαινόμενο κατά το οποίο η παροχή υπηρεσιών από το κράτος προς πολίτες και επιχειρήσεις, η συνεργασία κράτους – πολιτών, η λήψη αποφάσεων και η ανάπτυξη πολιτικής, αλλά και η συνολική λειτουργία του δημόσιου τομέα, υποστηρίζονται σημαντικά από τεχνολογίες πληροφορικής και επικοινωνιών και γίνονται κυρίως με ψηφιακά μέσα.

Στην Ψηφιακή Διακυβέρνηση αναγνωρίζουμε τρεις κύριες γενιές:  την αναμόρφωση διαδικασιών και αυτοματοποίηση των υπηρεσιών, την ανοικτή και συνεργατική διακυβέρνηση όπου δίνονται σημαντικές δυνατότητες στη συμμετοχή πολιτών αλλά και στη διαφάνεια της διοίκησης και την τρίτη γενιά, όπου οι υπολογιστές συμβάλλουν στη λήψη τεκμηριωμένων αποφάσεων για όλους τους τομείς της οικονομίας και κοινωνίας ενώ νέες τεχνολογίες αλλάζουν τα καθιερωμένα στη διακυβέρνηση.

Το άμεσο κέρδος από τον Ψηφιακό Μετασχηματισμό κρατών και οργανισμών του δημόσιου τομέα είναι η μείωση του χρόνου και η αύξηση της ποιότητας εξυπηρέτησης του πολίτη και των επιχειρήσεων, η δραματική μείωση του κόστους για το δημόσιο τομέα που έτσι μπορεί να βρει πόρους για νέες υπηρεσίες, αλλά και η αύξηση της  διαφάνειας, η αξιοποίηση δεδομένων στη λήψη σωστότερων αποφάσεων, και η συνεργατική λειτουργία. 

Το σημαντικότερο όμως, για μία χώρα όπου μέσω της Ψηφιακής Διακυβέρνησης ο δημόσιος τομέας λειτουργεί σωστά, είναι ότι απελευθερώνονται οι δυνάμεις των ιδιωτών, των νέων, της κοινωνίας ολόκληρης, ωθώντας την έτσι προς νέα επίπεδα παραγωγικότητας, ελκυστικότητας επενδύσεων αλλά και ποιότητας ζωής.   Η χώρες που καταφέρνουν ή θα καταφέρουν να βάλουν τους υπολογιστές στην υπηρεσία της κρατικής μηχανής με σωστό τρόπο, θα είναι οι ελκυστικές κοινωνίες του αύριο και αυτές με τη μεγαλύτερη ανάπτυξη αλλά και ποιότητα ζωής.

  1. Ψηφιακή Διακυβέρνηση και Τοπική Αυτοδιοίκηση: Νέες δυνατότητες και προοπτικές

Η συμβολή της Ψηφιακής Διακυβέρνησης στη βελτίωση της ποιότητας υπηρεσιών προς πολίτες και επιχειρήσεις που παρέχουν οι πόλεις έχει αποδειχθεί ότι μπορεί να είναι ακόμη σημαντικότερη από τη συμβολή που μπορεί να έχει στην κεντρική διοίκηση. Το γεγονός αυτό οφείλεται στις συνήθως μεγαλύτερες ανάγκες για εισαγωγή νέων τεχνολογιών, για αναδιοργάνωση υπηρεσιών και κατάλληλη εκπαίδευση του προσωπικού σε δήμους, από ότι σε υπουργεία και οργανισμούς του δημόσιου τομέα.  Επίσης όμως, οι τοπικές κοινωνίες μπορούν να αξιοποιήσουν καλύτερα τις νέες δυνατότητες των τεχνολογιών πληροφορικής και επικοινωνιών, σε διεργασίες που δεν υιοθετεί εύκολα ο κεντρικός δημόσιος τομέας, όπως είναι η συμμετοχή πολιτών στα κοινά, η συνεργασία κοινωνικών ομάδων στην ανάπτυξη της πόλης, η δραστηριοποίηση μικρών επιχειρήσεων ή η ενημέρωση επισκεπτών για πολιτιστικά αξιοθέατα και δράσεις.

Οι παραπάνω παράγοντες έχουν δημιουργήσει τα τελευταία χρόνια τη έννοιες της «Ψηφιακής Πόλης / Digital City», της «Έξυπνης Πόλης / Smart City» ή πιο πρόσφατα της «Ευφυούς Πόλης / Intelligent City», οι οποίες ακριβώς καταδεικνύουν την ειδική σχέση και δυναμική της Ψηφιακής Διακυβέρνησης και της Τοπικής Αυτοδιοίκησης.

Αναλύοντας τα πεδία εφαρμογής της Ψηφιακής Διακυβέρνησης στο επίπεδο του δήμου μπορούμε να ξεχωρίσουμε τις παρακάτω κύριες περιοχές.

 

Α. Δημόσιες Ψηφιακές Υπηρεσίες προς πολίτες και επιχειρήσεις

Γίνεται συνεχής αναδιοργάνωση των υπηρεσιών που παρέχονται σε πολίτες και επιχειρήσεις, εισαγωγή σύγχρονων διασυνδεδεμένων πληροφοριακών συστημάτων και επιμόρφωση προσωπικού, ώστε να επιτευχθούν οι στόχοι που τίθενται σε ευρωπαϊκό επίπεδο:  

(α) Η αυτοματοποιημένη παροχή υπηρεσιών σε μία στάση, σε ένα δευτερόλεπτο, χωρίς ανάγκη φυσικής παρουσίας.

(β) Η προ-δραστικότητα στην παροχή υπηρεσιών, όπου ο δήμος παρέχει υπηρεσίες πριν καν ζητηθούν από τους πολίτες.

(γ)  Η τήρηση της αρχής «Once Only Principle», όπου τα στοιχεία των πολιτών ζητούνται μόνο μία φορά από το σύνολο το δημόσιου τομέα

(δ) Η πλήρης κατάργηση του χαρτιού τόσο στη εσωτερική λειτουργία των δήμων όσο και στις συναλλαγές με τους πολίτες.

 

Β. Ανοικτή, Συνεργατική Διακυβέρνηση

Σε κάθε επίπεδο αυτοδιοίκησης καθορίζονται τα δεδομένα που πρέπει να παρέχονται σε κάθε ενδιαφερόμενο πολίτη ή επιχείρηση, χωρίς κόστος ή με πολιτική χρέωσης σε περίπτωση που τυγχάνουν περαιτέρω εμπορικής εκμετάλλευσης.  Η οργάνωση και διάθεση ανοικτών δεδομένων από κάθε δήμο συμβάλλει στην εγκαθίδρυση διαφάνειας και κλίματος εμπιστοσύνης αλλά και δίνει σημαντική ώθηση σε επιχειρήσεις, σε επενδυτές αλλά και σε ενδιαφερόμενους πολίτες να συμβάλλουν στη γενικότερη ανάπτυξη και ποιότητα ζωής στις τοπικές κοινωνίες.

Παράλληλα, εφαρμόζονται τοπικά συστήματα ηλεκτρονικής διαβούλευσης αλλά και κίνητρα για τη συμμετοχής των πολιτών στη λήψη αποφάσεων, στη σχεδίαση νέων υπηρεσιών του δήμου αλλά και στην επίλυση κρίσιμων προβλημάτων με συνεργατικό τρόπο.

Γ. Νέες δυνατότητες και υπηρεσίες, μέσω προηγμένων τεχνολογιών

Πέρα από την αυτοματοποίηση των υπαρχουσών υπηρεσιών των δήμων, η αλματώδης τεχνολογική πρόοδος προσφέρει δυνατότητες για εντελώς νέες υπηρεσίες, που μπορούν τώρα να γίνουν πραγματικότητα μέσα από τον συνδυασμός προηγμένων λύσεων πληροφορικής και επικοινωνιών.  Οι νέες αυτές υπηρεσίες που συνεχώς εμφανίζονται και προσφέρονται από μικρές και μεγαλύτερες πόλεις σε όλον τον κόσμο, φαίνεται ότι βελτιώνουν δραστικά την ποιότητα ζωής σε μια σειρά από τομείς, όπως:

(α) Η μετακίνηση με δημόσια μέσα μεταφοράς, η διαχείριση των χώρων στάθμευσης, αλλά και η παροχή σημαντικών υπηρεσιών με βάση τη θέση (location-based services).

(β) Η αποκομιδή και η ανακύκλωση απορριμμάτων, η διαχείριση υδάτινων πόρων και όμβριων υδάτων.

(γ) Η καθημερινή ασφάλεια των πολιτών και η αντιμετώπιση έκτακτων κρίσεων ή φυσικών καταστροφών, μέσω ειδικών αισθητήρων αλλά και μέσω της οργάνωσης του εθελοντισμού.

(δ) Η ηλεκτρονική επιμόρφωση ομάδων πολιτών, η επανα-κατάρτιση προσωπικού και η εύρεση εργασίας σε τοπικές επιχειρήσεις.

(ε) Η προώθηση της επιχειρηματικότητας σε τοπικό επίπεδο, με την συνεργασία δήμου,  επιμελητηρίων, ακαδημαϊκών ιδρυμάτων και νεοφυών επιχειρήσεων.

(στ) Η παροχή νέων ηλεκτρονικών υπηρεσιών πληροφόρησης σε επισκέπτες και τουρίστες, με χρήση κινητών συσκευών και τεχνολογιών εικονικής και επαυξημένης πραγματικότητας.

(ζ) Η διαχείριση και εξοικονόμηση ενέργειας σε δημόσια κτίρια και υποδομές, μέσω ειδικών διατάξεων αυτοματοποιημένου ελέγχου.

(η) Η παροχή προσωποποιημένων υπηρεσιών πρόληψης και πρωτοβάθμιας περίθαλψης, μέσω εφαρμογών τηλε-διάγνωσης και τηλε-υγείας.

Όπως γίνεται εμφανές από τις παραπάνω ενδεικτικές παρεμβάσεις, η Ψηφιακή Διακυβέρνηση σε επίπεδο δήμου δεν είναι απλά «η υιοθέτηση της πληροφορικής» ούτε στοχεύει μόνο στη «μείωση της γραφειοκρατίας», αλλά αποτελεί ουσιαστικό παράγοντα και κύριο μέσο για την αναμόρφωση της αυτοδιοίκησης, την βιώσιμη ανάπτυξη των τοπικών κοινωνιών και την ουσιαστική βελτίωση της ποιότητας ζωής.

  1. Προς ένα σχέδιο δράσης για την Ψηφιακή Διακυβέρνηση στην Τοπική Αυτοδιοίκηση

Η διεθνής πρακτική έχει καταδείξει ότι η ανάπτυξη και εφαρμογή λύσεων Ψηφιακής Διακυβέρνησης στην Τοπική Αυτοδιοίκηση, εξαιτίας της ανάγκης συνολικού σχεδιασμού  αλλά και της ταυτόχρονης ανάγκης τοπικής υιοθέτησης και  δράσης, χρειάζεται μία διπλή προσέγγιση: και «από πάνω προς τα κάτω / top-down» αλλά και «από κάτω προς τα πάνω / bottom -up». 

Για τον σκοπό αυτό είναι απαραίτητες δύο δέσμες δράσεων, οι οποίες πρέπει να αποτελέσουν βασική επιδίωξη των ΚΕΔΕ, σε συνεργασία με τους δήμους αλλά και την κεντρική διοίκηση:

Η ανάπτυξη ενός «Οδικού Χάρτη» για την Ψηφιακή Διακυβέρνηση στους δήμους που θα περιλαμβάνει:

  • Μία συνοπτική ανάλυση της τρέχουσας κατάστασης, υπό τη μορφή βασικών δεικτών για το επίπεδο ψηφιακής ωριμότητας των δήμων στην Ελλάδα.
  • Τους κύριους στόχους σε ορίζοντα πενταετίας, συνολικά και για κάθε διαφορετική κατηγορία δήμων, με βάση τις διεθνείς βέλτιστες πρακτικές και τις ανάλογες στοχεύσεις της Ευρωπαϊκής Ένωσης, λαμβάνοντας υπ’ όψη τις ιδιαιτερότητες και την τρέχουσα κατάσταση στην Ελλάδα.
  • Τις κύριες διοικητικές και τεχνολογικές κατευθύνσεις, τα διαθέσιμα μεθοδολογικά εργαλεία αλλά και τη συνολική οργάνωση του έργου του ψηφιακού μετασχηματισμού των δήμων.
  • Τον υπολογισμό αλλά και τις πηγές διασφάλισης των απαιτούμενων οικονομικών και ανθρώπινων πόρων.

Το σημαντικότερο όμως στοιχείο του «Οδικού Χάρτη» πρέπει να είναι η προδιαγραφή του έργου ανάπτυξης της Ψηφιακής Στρατηγικής κάθε δήμου ξεχωριστά, με κοινή μεθοδολογία, κεντρική υποβοήθηση και παρακολούθηση, αλλά τοπική υλοποίηση από κάθε δήμο.

Η «Ψηφιακή Στρατηγική» του δήμου, θα αποτελεί την προσαρμογή του «Οδικού Χάρτη» στις ειδικές ανάγκες, στοχεύσεις αλλά και δυνατότητες  κάθε δήμου και θα περιλαμβάνει:

  • Μία συνοπτική εκτίμηση της ψηφιακής ωριμότητας του δήμου, των δυνατοτήτων των τοπικών επιχειρήσεων αλλά και της ψηφιακής ετοιμότητας των πολιτών.
  • Το όραμα, τους κύριους τομείς της οικονομίας που ο δήμος θέλει να αναπτύξει και τους κύριους στόχους που ο δήμος θέλει να πετύχει σε βάθος πενταετίας. Η θέσπιση των στόχων είναι σημαντικό να προκύψει μετά από ευρεία συζήτηση και συμμετοχή ομάδων πολιτών, εκπροσώπων επιχειρήσεων, ακαδημαϊκών ιδρυμάτων  αλλά και άλλων σημαντικών φορέων της κάθε περιοχής.
  • Την υιοθέτηση ή προδιαγραφή των ειδικών έργων και δράσεων που πρέπει να υλοποιηθούν, με τη συνεργασία των πολιτών, των επιχειρήσεων και των άλλων τοπικών φορέων.
  • Την εγκαθίδρυση του συνεργατικού μηχανισμού προδιαγραφής, διοίκησης και ελέγχου των δράσεων της Ψηφιακής Στρατηγικής σε βάθος χρόνου.

Οι παραπάνω δύο δέσμες δράσεων, σε κεντρικό και τοπικό επίπεδο, αποτελούν ήδη πρακτική που εφαρμόζεται από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή στα πλαίσια του Έργου «Intelligent Cities», όπου 100 ευρωπαϊκές πόλεις αναπτύσσουν την ψηφιακή στρατηγική τους με κοινά μεθοδολογικά εργαλεία, στήριξη με τεχνογνωσία και ειδικούς της διακυβέρνησης, αλλά με τοπικές ομάδες εργασίας. 

Μία τέτοια πολιτική δίνει τη δυνατότητα σε μικρότερους δήμους με περιορισμένες δυνατότητες σχεδιασμού, να υιοθετήσουν πρακτικές από μεγαλύτερους ή πιο έτοιμους δήμους, ενώ ταυτόχρονα εξασφαλίζει την «ιδιοκτησία» των δράσεων σε τοπικό επίπεδο αλλά και τη συνεκτικότητα των επιμέρους στρατηγικών.

 

Γιάννης Χαραλαμπίδης

Καθηγητής Ψηφιακής Διακυβέρνησης

Τμήμα Μηχανικών Πληροφοριακών και Επικοινωνιακών Συστημάτων, Πανεπιστήμιο Αιγαίου

Μέλος Επιστημονικού Συμβουλίου, Ινστιτούτο  Τοπικής Αυτοδιοίκησης

 

 

 

Ταυτότητα

ΙΤΑ
Διοικητικό Συμβούλιο
Επιστημονικό Συμβούλιο
Αγκαιότητα
Πρόγραμμα Δράσης

Μελέτες ΙΤΑ

Προγράμματα

Νέα

 

Δημοσιότητα

 

 

Βιβλιοθήκη

Σύνδεσμοι

Επικοινωνία

Newsletter

   

Xάρτης διαδικτυακού τόπου  |  Όροι χρήσης  |  Προσβασιμότητα