f  t  in  l  y

Ινστιτούτο Τοπικής Αυτοδιοίκησης

Η άθληση αποτελεί μία από τις σημαντικότερες διεξόδους του σύγχρονου ανθρώπου για την εσωτερική ισορροπία, την αντιμετώπιση των ασθενειών και του καθημερινού άγχους ανεξαρτήτως ηλικίας. Μέσω της συστηματικής άσκησης, ο άνθρωπος ψυχαγωγείται και απομακρύνεται από έννοιες και προβληματισμούς της καθημερινότητας. Αυτό και μόνο είναι αρκετό για να αναδείξει την ανάγκη του ανθρώπου να αθληθεί για λόγους ψυχικής αλλά και σωματικής υγείας αφού είναι ευρέως γνωστά τα αντίστοιχα πλεονεκτήματα. Επιπλέον, με τη διαρκώς αυξανόμενη σημασία της συστηματικής άσκησης στη ζωή του σύγχρονου ανθρώπου, η άθληση έχει αρχίσει να εξελίσσεται ως ένας ιδιαίτερα σημαντικός φορέας κοινωνικοποίησης.

Η κίνηση αποτελεί συνώνυμο της ίδιας της ζωής και όλες οι λειτουργίες του ανθρώπινου οργανισμού φέρουν μία συνεργική σχέση που έχει ως σκοπό την ολοκλήρωση της φυσικής δραστηριότητας. Η φυσική δραστηριότητα μπορεί να είναι με τη μορφή της απλής καθημερινής κίνησης, της ψυχαγωγικής γύμνασης ή της ενασχόλησης με την άθληση. Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας (Π.Ο.Υ.), η Ευρωπαϊκή Ένωση, η UNESCO και άλλοι διεθνείς φορείς έχουν αποδεχθεί ότι η υποκινητικότητα αποτελεί έναν ανεξάρτητο αναγνωρισμένο επίκτητο παράγοντα κινδύνου εκδήλωσης παθήσεων, όπως οι καρδιαγγειακές, ο σακχαρώδης διαβήτης, η οστεοπόρωση, οι νεοπλασίες, οι ψυχικές παθήσεις κ.α. Επιπρόσθετα, η υποκινητικότητα σχετίζεται θετικά με την υιοθέτηση ενός τρόπου ζωής που χαρακτηρίζεται από παράγοντες αυξημένου κινδύνου για την υγεία όπως η υπερθερμιδική και μη-ισορροπημένη διατροφή, η παχυσαρκία (πάνω από το 40% των Ελλήνων είναι υπέρβαροι και παχύσαρκοι με μείωση του προσδόκιμου επιβίωσης μέχρι και 13 έτη λόγω παχυσαρκίας), το κάπνισμα και η κατανάλωση αλκοόλ. Η υποκινητικότητα αποτελεί μια σύγχρονη μάστιγα για τον Έλληνα δημότη του 21ου αιώνα καθώς κατατάσσεται ως η έβδομη σε συχνότητα αιτία νοσηρότητας και ως η έκτη αιτία θανάτου στις αναπτυγμένες χώρες και δυστυχώς, το 50% των Ελλήνων δεν είναι επαρκώς φυσικά δραστήριοι ώστε να απολαμβάνουν τα πολλά συνοδά οφέλη της άσκησης στη σωματική και ψυχική τους υγεία. Η συστηματική φυσική δραστηριότητα συμβάλει καθοριστικά στην πρωτογενή πρόληψη από χρόνιες παθήσεις, στη δευτερογενή πρόληψη, δηλαδή στην καθυστέρηση της εξέλιξης ή και την υποστροφή μιας πάθησης και στην τριτογενή πρόληψη, δηλαδή στη μείωση των κλινικών εκδηλώσεων της πάθησης και στη βελτίωση της ποιότητας ζωής των ασθενών.

Σύμφωνα με τις οδηγίες του Π.Ο.Υ., η ελάχιστη ποσότητα φυσικής δραστηριότητας στην καθημερινή ζωή του ανθρώπου θα πρέπει να είναι 30 λεπτά ημερησίως για 5 τουλάχιστον ημέρες/εβδομάδα ή δαπάνη 1500 θερμίδων/εβδομάδα. Περισσότερο φορτίο με άσκηση επιφέρει καλύτερες λειτουργικές και ανατομικές προσαρμογές στον οργανισμό, μέχρι ένα οριακό επίπεδο, πέραν του οποίου η άσκηση μπορεί να προκαλέσει διαταραχές της υγείας. Το οριακό αυτό επίπεδο καθορίζεται από τους στόχου του ατόμου, τα επίπεδα της φυσικής επάρκειάς του, την κατάσταση της υγείας του καθώς και από άλλους παράγοντες (κίνητρα, χρόνος, υποστήριξη, περιβάλλον άσκησης κ.α.).

Το φορτίο της άσκησης καθορίζεται από το είδος, την ένταση, τη διάρκεια και τη συχνότητά της. Για ένα υγειές άτομο μέσης ηλικίας συνιστάται η συμμετοχή του σε πρόγραμμα γύμνασης που περιλαμβάνει κατά 70 ως 80% αερόβιες μορφές άθλησης όπως το γρήγορο περπάτημα και 20-30% ασκήσεις ενδυνάμωσης. Η γύμναση ενδυνάμωσης, με το βάρος του σώματος ή με εξωτερικές αντιστάσεις, αποτρέπει τον οστικό καταβολισμό και ενισχύει τη μυική δύναμη προλαμβάνοντας τον αυξημένο κίνδυνο πτώσεων ιδιαίτερα στα άτομα τρίτης ηλικίας. Η υποκινητικότητα και η μειωμένη μυϊκή δύναμη στα άτομα άνω των 50 ετών έχει βρεθεί ότι σχετίζονται με αυξημένη συχνότητα πτώσεων κατά την τρίτη ηλικία που επιβαρύνουν ιδιαίτερα το Εθνικό Σύστημα Υγείας. Οι πτώσεις καταλαμβάνουν την πρώτη θέση της θνητότητας από ατύχημα στην ευαίσθητη κοινωνικά ομάδα των ηλικιωμένων και υπολογίζεται ότι είναι υπεύθυνες για το 40% των θανάτων από κακώσεις στους άνω των 65 ετών. Επίσης, το πρόγραμμα γύμνασης θα πρέπει να περιλαμβάνει ασκήσεις προθέρμανσης και αποθεραπείας, καθώς και ασκήσεις ευλυγισίας και ευκαμψίας. Τόσο σε υγιείς, όσο και σε ασθενείς, η συνταγογραφία της γύμνασης αφορά την εφαρμογή μεικτού τύπου προγραμμάτων. Η ένταση της φυσικής δραστηριότητας προτείνεται να είναι υπομέγιστη, η διάρκειά της 30-60 min και η συχνότητά της καθημερινή ή τουλάχιστον 5 φορές εβδομαδιαία. Με την εφαρμογή μέτριας επιβάρυνσης προγραμμάτων άσκησης εμφανίζονται μετά από 3-4 μήνες σημαντικά οφέλη στη φυσική επάρκεια του ατόμου, δηλαδή στη γενική αντοχή του, στη δύναμη των μυών, στην ευκαμψία των αρθρώσεων και στη σωματική του εικόνα. Επίσης, εμφανίζονται οφέλη στην ψυχολογική του κατάσταση, μείωση του άγχους και της κατάθλιψης και τελικά βελτίωση στην ποιότητα της ζωής του. Από μεγάλες μελέτες έχει διαπιστωθεί ότι βελτιώνεται σημαντικά και το προσδόκιμο επιβίωσης του ατόμου από 2 μέχρι και 7 έτη. Η γύμναση δεν πρέπει να διακόπτεται για διάστημα άνω των λίγων εβδομάδων καθώς σε αντίθετη περίπτωση μειώνονται αναλογικά και σε σημαντικό βαθμό τα ωφέλιμα αποτελέσματα.

Δικαίωμα συμμετοχής και επομένως οφέλη από την άσκηση έχουν όλοι, από τη βρεφική έως την τέταρτη ηλικία, υγιείς και ασθενείς. Αρκεί η άσκηση να είναι καθορισμένη με οδηγίες από ειδικούς ή και αυτοελεγχόμενη, να μην ξεπερνά τις δυνατότητες του ανθρώπινου οργανισμού και να είναι «δια βίου» και συνεχής. Αντίθετα η άσκηση, ιδιαίτερα με έντονους χαρακτήρες, κατά μικρά χρονικά διαστήματα όχι μόνον δεν είναι ωφέλιμη αλλά συχνά αποδεικνύεται και επικίνδυνη. Ιδιαίτερη βαρύτητα στον σχεδιασμό των δημοτικών προγραμμάτων άθλησης θα πρέπει να δίνεται στις φυσικές δραστηριότητες που απευθύνονται στην παιδική ηλικία. Αρκεί μόνο να ειπωθεί ότι η Ελλάδα βρίσκεται στις πρώτες θέσεις διεθνώς στην παιδική παχυσαρκία και ότι 1 στα 3 παχύσαρκα νήπια και 1 στα 2 παχύσαρκα παιδιά θα γίνουν και παχύσαρκοι ενήλικες. Κάθε ώρα τηλεόρασης ή ενασχόλησης με βιντεοπαιχνίδια στην ηλικία των 5 ετών αυξάνει τον κίνδυνο να είναι κάποιος παχύσαρκος ως νεαρός ενήλικας κατά 7%. Το μήνυμα θα πρέπει να είναι ότι η άσκηση δια βίου είναι ένα από τα καλύτερα φάρμακα που θα μπορούσε να αγοράσει ο σύγχρονος δημότης.

Οι αθλητικές υποδομές κάθε περιοχής δίνουν τη δυνατότητα στους δημότες για άθληση και αναψυχή ατομική ή ομαδική συχνά στο πλαίσιο προγραμμάτων μαζικού αθλητισμού. Συνεπώς, καθίσταται κρίσιμη η ύπαρξη επαρκών και ποιοτικών υποδομών στα όρια των Δήμων, που θα εξασφαλίσουν αποτελεσματικές και ασφαλείς δυνατότητες άθλησης. Το μεγάλο πρόβλημα που αντιμετωπίζει, σήμερα, η Τοπική Αυτοδιοίκηση Α΄ Βαθμού, είναι η ευρύτερη οικονομική και κοινωνική κρίση εν καιρώ μάλιστα πανδημίας που αποτελεί μια πρόσθετη καινούρια πρόκληση. Στο πλαίσιο της μαζικής άθλησης σχεδιάζονται ανάλογα και εφαρμόζονται προγράμματα «Άθλησης για Όλους» που απευθύνονται και σε ιδιαίτερα ευαίσθητες κοινωνικές ομάδες. Τα περισσότερα από αυτά έχουν ζωή σχεδόν τέσσερις δεκαετίες και συνεχίζονται ακόμα και σήμερα, κατά κανόνα με επιτυχία. Διεξάγονται σε χώρους αθλητικών εγκαταστάσεων, στην ύπαιθρο, στα πάρκα, στις παραλίες, στις πλατείες, στους δρόμους, απευθυνόμενα σε όλες τις ηλικίες (προσχολική, παιδική, εφηβική, ενήλικες, τρίτη ηλικία) αλλά και σε ειδικότερες πληθυσμιακές ομάδες (ΑμΕΑ, εγκύους, ασθενείς με χρόνιες παθήσεις κ.α.) συχνά και με τη μορφή καινοτόμων προγραμμάτων. Στους χρόνιους ασθενείς μπορούν να εφαρμόζονται ειδικά προγράμματα φυσικής επαναδραστηριοποίησης με ειδική για κάθε ασθένεια αλλά και εξατομικευμένη συνταγογραφία άσκησης που διενεργείται από κατάλληλα εκπαιδευμένο προσωπικό και μετά από τη διενέργεια προληπτικού ελέγχου υγείας σε όσους ασθενείς δημότες επιθυμούν να συμμετάσχουν σε αυτά ώστε όλοι να μπορούν να ασκηθούν ή ακόμη και να αθληθούν με ασφάλεια.

Η καταγραφή από την ΚΕΔΕ σε συνεργασία με τη ΓΓΑ όλων των αθλητικών εγκαταστάσεων και χώρων της Ελλάδας μέσω της ψηφιακής τεχνολογίας με την πλατφόρμα «Πέλοπας», αποτελεί σημαντικότατη εξέλιξη και απαραίτητη προϋπόθεση για την περαιτέρω διάδοση της αναγκαιότητας για άσκηση. Ωστόσο, αυτό που καθίσταται σαφές είναι ότι η ανάπτυξη των αθλητικών δραστηριοτήτων μέσα από την τοπική αυτοδιοίκηση προς όφελος της τοπικής κοινωνίας και η διασφάλιση του δικαιώματος στην άθληση των δημοτών θα πρέπει να αποτελούν βασικό πυλώνα της κοινωνικής πολιτικής όλων των Δήμων και ο κάθε Δημοτικός Αθλητικός Οργανισμός πρέπει να λειτουργεί τόσο ως μηχανισμός υποστήριξης του δικαιώματος του δημότη για άθληση σε τοπικό επίπεδο, όσο και διάχυσης της γνώσης για τις ωφέλιμες επιδράσεις στην υγεία. Εν κατακλείδι, η διαμόρφωση συνειδητοποιημένων ενεργά ασκούμενων δημοτών θα πρέπει να αποτελεί ένα σημαντικό αναπτυξιακό πεδίο στη χάραξη της αθλητικής στρατηγικής των ΟΤΑ με στοχευμένες παρεμβάσεις και πρόσθετα μέτρα. Άλλωστε βασικό χαρακτηριστικό μιας δυνατής τοπικής κοινωνίας είναι να μπορεί να διαμορφώνει μια ταυτότητα για τους πολίτες της και ο ασκούμενος δημότης είναι κατά κανόνα και ένας υγιέστερος δημότης με πολλαπλά οφέλη για την τοπική κοινωνία.

Προς αυτή την κατεύθυνση, καθίσταται, λοιπόν, σημαντική και επίκαιρη η ανάγκη για τη λήψη σχετικών μέτρων όπως η κεντρική δημιουργία τράπεζας πληροφοριών με προτεινόμενες καλές πρακτικές ή εκπαιδευτικό υλικό σε έντυπη και ηλεκτρονική μορφή από όπου οι ΟΤΑ θα μπορούν να αντλούν χρήσιμες πληροφορίες για την οργάνωση των αθλητικών τους δομών και κατευθυντήριες οδηγίες για θέματα ασφαλούς και ωφέλιμης άσκησης των δημοτών όπως για τους χαρακτήρες των προγραμμάτων γύμνασης, την ασφαλή χρήση διατροφικών συμπληρωμάτων ιδιαίτερα από τους νέους, κανόνες αθλητικής υγιεινής κ.α. Επίκεντρο της σχετικής πολιτικής της τοπικής αυτοδιοίκησης οφείλει να αποτελεί η διάχυση της γνώσης για τα οφέλη της άθλησης, της άσκησης και της αναψυχής καθώς και η ανάπτυξη ολοκληρωμένων προγραμμάτων αθλητικής πολιτικής που θα έχουν ως στόχο κυρίως τη βελτίωση της σχετιζόμενης με την υγεία ποιότητας ζωής των δημοτών, αφουγκραζόμενοι πάντα τις ανάγκες τους.

Άλλωστε σημασία δεν έχει να δίνουμε μόνο χρόνια στη ζωή μας αλλά πολύ περισσότερο ζωή στα χρόνια μας.

 

Νικόλαος Κουτλιάνος MD, BSc, PhD

Αν. Καθηγητής Τ.Ε.Φ.Α.Α. Α.Π.Θ.

Μέλος Επιστημονικού Συμβουλίου Ι.Τ.Α.

 

 

Ταυτότητα

ΙΤΑ
Διοικητικό Συμβούλιο
Επιστημονικό Συμβούλιο
Αγκαιότητα
Πρόγραμμα Δράσης

Μελέτες ΙΤΑ

Προγράμματα

Νέα

 

Δημοσιότητα

 

 

Βιβλιοθήκη

Σύνδεσμοι

Επικοινωνία

Newsletter

   

Xάρτης διαδικτυακού τόπου  |  Όροι χρήσης  |  Προσβασιμότητα